Anterior (Ön) Singulat Korteks (ACC) Nörofizyolojik İşlevleri, Önemi ve Protokolleri
- Zeynep Ağartan
- 12 Eki 2025
- 9 dakikada okunur
1. Anatomik ve Yapısal Tanım
Anterior Cingulate Cortex (ACC), beynin frontal (ön) lobunun medial (orta) kısmında, prefrontal korteks ile limbik sistem arasında köprü işlevi gören bir bölgedir.
Konum olarak corpus callosum’un (beyin yarımkürelerini bağlayan lif demeti) hemen üstünde yer alır.
Fonksiyonel olarak hem rasyonel (dorsal) hem de duygusal (ventral) ağlarla bağlantı kurar.
Bu nedenle ACC, beynin “duygusal fren sistemi” veya “entegrasyon köprüsü” olarak anılır.
Yapısal alt bölümler:
Dorsal ACC (dACC):
Bilişsel kontrol, hata izleme, dikkat, çatışma çözme görevlerinde aktiftir.
Prefrontal korteksle ve motor planlama alanlarıyla yoğun bağlantısı vardır.
Rostral/Ventral ACC (vACC):
Duygusal işleme, empati, sosyal ağrı ve öz-şefkat devrelerinde rol oynar.
Amigdala, hipotalamus ve insula ile doğrudan bağlantılıdır.
Bu iki alt bölge, aslında zihinsel (dorsal) ve duygusal (ventral) süreçlerin senkronizasyon noktası gibidir.
2. ACC’nin Temel Nörofizyolojik İşlevleri
Duygusal ve Otonom Regülasyon:
ACC, özellikle parasempatik sistemin vagal tonusunu düzenleyen beyin alanlarından biridir.
Stephen Porges’in Polyvagal Theory’sinde, ön singulat korteks yüksek vagal tonusun kortikal göstergesi olarak tanımlanır.
Özellikle subgenual ACC (BA25) bölgesi, kalp atım hızı varyabilitesi (HRV) ve nefes ritimleriyle doğrudan ilişkilidir.
Ağrı ve Sosyal Acı İşleme:
ACC hem fiziksel ağrıda hem de sosyal dışlanma veya reddedilme gibi duygusal acılarda aktive olur.
Bu nedenle ACC, “ağrının duygusal bileşeni”ni kodlayan merkezdir (Eisenberger & Lieberman, 2004).
Sosyal reddedilmenin “kalp ağrısı” gibi hissedilmesinin nörobiyolojik temeli buradadır.
Empati ve Öz-şefkat Devresi:
Özellikle rostral ACC, insula ve medial prefrontal korteks (mPFC) ile birlikte empatik rezonans devresinde çalışır.
Öz-şefkat uygulamalarında (örn. “Kendime nazikçe yaklaşıyorum”) ACC aktivasyonu artar (Lutz et al., 2008).
Hata İzleme ve Farkındalık:
dACC, bir eylem planı ile beklenen sonuç arasında fark algıladığında error-related negativity (ERN) sinyali üretir.
Bu, farkındalıkta “ben bir şeyleri farklı yapmalıyım” hissini yaratır; mindfulness ve içgörü çalışmalarında bu sistem devrededir.
3. ACC ve Sinir Sistemi Regülasyonu
ACC, insula ve ventromedial prefrontal korteks (vmPFC) ile birlikte interoseptif farkındalığın kortikal üçlüsünü oluşturur.Bu üçlü, bedenden gelen sinyalleri (“kalp hızım arttı”, “midem kasıldı”) yorumlayarak içsel dengeyi yeniden kurar.
Regülasyon açısından:
Aktif ACC → yüksek vagal tonus, yavaş nefes, güven duygusu.
Zayıf ACC aktivitesi → amigdala aşırı uyarımı, hiper-vijilans, kaçıngan/donmuş yanıtlar.
Terapötik olarak:
Mindfulness, nazik iç ses, nefes farkındalığı gibi uygulamalar ACC’nin fonksiyonel bağlanırlığını artırır (Tang et al., 2009).
Bu da amigdala inhibisyonunu güçlendirerek duygusal regülasyon kapasitesini artırır.
4. Klinik ve Terapötik Yansımalar
Durum | ACC Aktivasyonu | Davranışsal Yansıma |
Depresyon | Subgenual ACC (BA25) aşırı aktif veya disfonksiyonel | Ruminasyon, donukluk |
Anksiyete | dACC hiperaktif | Sürekli tehdit taraması |
Borderline & Travma | ACC–amigdala bağlantısı zayıf | Duygu patlamaları, impulsivite |
Meditasyon / Öz-şefkat | vACC aktivitesi artar | Yumuşama, kendine şefkat, güven hissi |
ACC’nin yeniden aktive edilmesi, genellikle şu yollarla olur:
Nazik iç ses ve öz-şefkat çalışmaları
Nefes yavaşlatma ve farkındalıklı nefes (örneğin 6 saniye nefes – 6 saniye veriş)
Somatik farkındalık (kalp, göğüs, boğaz odaklı farkındalık)
Yavaş ritmik hareketler (örneğin yoga, qigong, dans)
Bu pratikler ACC’nin amigdala üzerindeki inhibitör etkisini yeniden kurar. Kişi duygusal olarak “hisseder ama taşmaz” hale gelir — yani Window of Tolerance içinde kalabilir.
5. ACC’nin Önemi: Teorik ve Ampirik Temeller
ACC’nin önemini anlamak için, onun fonksiyonlarını, hangi beyin sistemlerine bağlandığını ve hangi psikolojik / klinik süreçlerle ilişkili olduğunu bilmek gerekir.
5.1 Fonksiyonel roller ve teorik modeller
Konflikt / hata izleme (conflict monitoring / error monitoring):
ACC, zihinde “beklenen / planlanan eylem ile gerçekleşen eylem arasında fark var mı?” sorusunu sürekli izler. Hata olduğunda bu bölge uyarılır ve diğer kontrol bölgelerine (örneğin dorsolateral prefrontal korteks) “düzeltme” sinyali gönderir. (PMC)
Bu işlev özellikle dikkat gerektiren görevlerde, uyumsuzluk (örneğin Stroop testi, Flanker görevi) gibi paradigmalarda ACC’nin aktifleştiğini gösterir. (PMC)
Duygusal / affektif değerlendirme ve regülasyon:
ACC, sadece bilişsel çatışma ile değil, duygu işleme süreçleriyle de iç içedir. Özellikle ventral / rostral ACC (rACC / vACC) duygusal durumu değerlendirme, duygusal tepkiyi modüle etme, empati, öz-şefkat gibi süreçlerle ilgilidir. (Psikiyatri Çevrimiçi)
Ayrıca ACC, otonom sinir sistemi ile bağlantılıdır; özellikle kalp atım hızı, vagal tonus gibi fizyolojik göstergelerle korelasyon gösterebilir. (Psikiyatri Çevrimiçi)
Ağrı / acı işlemesi:
ACC, fiziksel acının “duygusal bileşeni” ile yakından ilişkilidir. Yalnızca ağrının hissedilmesi değil, “acı ne kadar rahatsız edici?” sorusunun cevabında rol oynar. (PMC)
Ayrıca kronik ağrı modellerinde ACC’de “sensitizasyon” ya da plastisite ile ilgili değişiklikler gözlemlenmiştir. (Nature)
Motivasyon, efor-değer hesaplaması:
Bir görevin “değer / ödül” açısından getirisi ile “çaba / maliyet” açısından karşılaştırılması sürecinde ACC devreye girer. Yani “bu kadar çaba harcamaya değer mi?” değerlendirmesi ACC’yi içerir. (ScienceDirect)
Bazı çalışmalar, ACC aktivasyonunun daha yüksek efor gerektiren görevlerde önceden artabildiğini, bu sayede motivasyonu destekleyebileceğini göstermektedir. (ScienceDirect)
Bağlantısallık ve merkezilik (hub rolü):
ACC, birçok farklı beyin ağı ile bağlantılıdır; hem bilişsel kontrol ağları hem de duygusal / limbik ağlarla köprü kurar. Bu nedenle hem duygusal hem zihinsel süreçlerin entegre edilmesinde merkezi bir rol oynar. (PMC)
Nörojenez & plastisite:
Bazı daha yeni derlemeler, ACC’nin özellikle yetişkin beyin plastisitesi, nöron yenilenmesi ve sinaptik değişimleri yönlendirmede de rol oynayabileceğini tartışıyor. (Wiley Online Library)
Özetle: ACC, zihinsel kontrol, hata algısı, duygusal değerlendirme, ağrı-duygu entegrasyonu, motivasyon, fizyolojik regülasyon gibi birden çok süreçte “arabulucu” görevindedir. Bu yüzden, özellikle psikoterapi, travma/duygusal regülasyon, stres adaptasyonu gibi alanlarda kritik bir kavramdır.
5.2 Neden pratik olarak “önemli” sayılır?
Biyobelirteç potansiyeli (biomarker):
Patojenik durumlarda (depresyon, kaygı bozuklukları, kronik ağrı, travma sonrası durumlar) ACC’de yapı, fonksiyon veya bağlanırlık değişimleri gözlemlenmiştir. Bu da ACC aktivasyonunun ya da fonksiyonunun ölçülmesinin tanısal ya da terapötik izleme açısından potansiyel değer taşıdığı anlamına gelir. (Wiley Online Library)
Örneğin, terapilere başlarken veya seanslar boyunca ACC aktivitesi / cevabı bir “nöro-endpoint” olarak ele alınabilir. Özellikle maddenin etkisi, meditasyon etkisi gibi çalışmalarda ACC sıklıkla incelenir. (arXiv)
Terapötik değişim göstergesi:
ACC’deki aktivasyon ya da bağlantısal değişimler, terapötik süreç boyunca (örneğin meditasyon, dikkat eğitimi, duygu regülasyon çalışmaları) izlenebilir bir etki göstergesi olabilir.
Örneğin, dikkat / regülasyon becerisi arttığında ACC–diğer bölgeler arasındaki sinyal etkileşimi değişebilir.
Hedef bölge olma potansiyeli:
Bazı nömodülasyon teknikleri (örneğin transkraniyal manyetik stimülasyon, derin beyin stimülasyonu) ACC’yi hedefleyebilir; bu da onun işlevini ve bozukluklarını modüle etme fırsatı sunar.
Ekosistemsel rol (network etkisi):
ACC’deki değişim, beynin genel ağ dinamiklerini etkileyebilir, çünkü merkezi bir kavşak noktasıdır. Bir bölgede değişim olması, yaygın sistemler üzerinde domino etkisi yaratabilir.
6. ACC Aktivasyonunu / Fonksiyonunu İzlemek: Yöntemler ve Zorluklar
ACC’nin aktivasyonunu doğrudan “takip etmek” mümkün değildir (özellikle klinik, günlük bağlamda), ama sinir sistemi düzeyinde ve araştırma düzeyinde birçok yöntem mevcuttur. Aşağıda başlıca yöntemleri, avantajları ve sınırlamaları ile birlikte bulabilirsin.
Yöntem | Neyi ölçer / izler | Avantajları | Sınırlamaları / Zorlukları |
Fonksiyonel MRI (fMRI, BOLD signal) | Hem dinamik aktivasyon (task-esnasında BOLD tepkisi) hem istirahat hâlinde ACC’nin fonksiyonel bağlantısı | Yüksek uzaysal çözünürlük; beynin derin bölgelerine ulaşabilir | Zaman çözünürlüğü görece düşük; sadece dolaylı kan-oksijen tepkisi; gürültü, artefakt riski |
PET (Pozitron Emisyon Tomografisi) | Glukoz/metabolik aktivite, nörotransmitter bağlanımı | Moleküler düzeyde bilgi verebilir (örneğin dopamin, serotonin reaktifleri) | Radyonüklid gerekmesi, maliyet, zaman çözünürlüğü düşüklüğü |
Elektroensefalografi (EEG) / Event-Related Potentials (ERP) | Zaman düzeyinde çok yüksek çözünürlükle beyin elektrik aktivitesi; özellikle “error-related negativity (ERN)” gibi ACC ile ilişkili sinyaller | Zaman çözünürlüğü çok yüksek; hareket tolerantlığı daha iyi | Uzaysal çözünürlük düşüktür; ACC gibi derin bölgelerin kaynak ayırımı zordur |
Manyetoensefalografi (MEG) | Manyetik alan ölçümleriyle elektriksel aktivite izlemesi | Zaman çözünürlüğü yüksek, kaynak lokalizasyonu EEG’ye göre daha iyi | Derin bölgelerde sinyal zayıf olabilir; maliyetli |
Fonksiyonel Bağlanırlık Analizleri (resting-state fMRI) | ACC ile diğer beyin bölgeleri arasındaki korelasyon / eşzamanlı osilasyon | Beyin ağları hakkında bilgi verir; dinlenme durumu ölçülebilir | Nedensellik çıkarımı zor; sinyal gürültüsü dikkatli kontrol edilmeli |
Diffusion Tensor Imaging (DTI) / Beyin yapısal bağlantı analizi | ACC etrafındaki beyaz madde yolları, bağlantı yoğunluğu (örneğin cingulum yolu) | Yapısal bağlantılar hakkında bilgi | Fonksiyonel aktivite verisi vermez; sadece kablo bağlantısını gösterir |
Nömodülasyon + nörogörüntüleme kombinasyonları | Örneğin TMS (transkraniyal manyetik stimülasyon) ile ACC’ye etki verip fMRI veya EEG ile değişimi izlemek | Nedensel etkiler test edilebilir | Teknik karmaşıklık; stimülasyonun hedef doğruluğu; yan etkiler riski |
İntra-kortikal elektrofizyoloji (hayvan modelleri veya vaka çalışmaları) | Doğrudan ACC nöronlarının ateşleme paterni (spiking, LFP) | En doğrudan sinirsel ölçüm | İnsanlarda yaygın uygulanamaz; invaziv sınırlamalar |
Ölçüm / takip için dikkate alınması gereken pratik hususlar
Hareket artefaktları özellikle fMRI/EEG çalışmalarında büyük sorun olabilir; dikkatli veri temizleme, düzeltme gerekir.
Bireysel anatomik farklılıklar (ACC’nin tam sınırları, sulkus-girus varyasyonları) kaynak lokalizasyonunu zorlaştırabilir.
ACC’nin farklı alt bölgeleri (dorsal, rostral, subgenual) farklı işlevlere sahip olabilir — ölçümlerde bu alt bölge ayrımını yapmak önemli olabilir.
Fonksiyonel bağlanırlık analizlerinde korelasyon, nedensellik vermez — bağımsız değişkenleri ve dış etkileri kontrol etmek gerekir.
Tek bir ölçüm noktası yerine “zaman içi değişim / artış-azalış eğrileri” analizi daha bilgilendiricidir.
Klinik uygulamalarda (örneğin terapi seanslarında) doğrudan fMRI/EEG gibi yöntemleri kullanmak pratik olmayabilir; bu durumda dolaylı göstergeler (örneğin HRV, periferik fizyoloji, özbildirimler) ile ilişkilendirme yapılabilir.
Yargısız oturmak için, dikkatini ve ellerini göğsüne ve karnına koyarak bedene dönerek şefkate gel.
7. ACC Aktivasyon ve Regülasyon Protokolleri
7.1 Bilimsel Zemin: ACC Aktivasyonunun Nörobiyolojik Etkileri
1. Fonksiyonel Aktivasyonun Etkileri
Araştırmalarda ACC’nin aktivasyonu aşağıdaki sistemlerde anlamlı değişim yaratır:
Sistem | ACC Aktivasyonu Sonucu | Kaynak |
Otonom Sinir Sistemi | Artan vagal tonus, yavaşlamış kalp ritmi, HRV artışı | Tang et al., PNAS, 2009 |
Amigdala Bağlantısı | Azalmış amigdala aktivitesi (özellikle korku, öfke, tehdit süreçlerinde) | Etkin & Wager, Nat Rev Neurosci, 2007 |
Prefrontal Regülasyon | DLPFC ve vmPFC ile artan senkronizasyon, daha yüksek bilişsel kontrol | Bush et al., Trends in Cognitive Sciences, 2000 |
Empati ve Öz-şefkat Devresi | Artan insula ve medial PFC aktivitesi; kendine ve ötekine karşı şefkat duygusunda artış | Lutz et al., PLoS ONE, 2008 |
Endokrin Sistem | Düşen kortizol düzeyi, parasempatik ağırlık artışı | Brewer et al., Frontiers in Human Neuroscience, 2011 |
7.2 ACC Aktivasyonunu Destekleyen 4 Düzeyli Protokol
Bu yapı, senin sinir sistemi regülasyonu eğitimine birebir entegre edilebilir:her düzey, hem somatik, hem duygusal, hem kognitif, hem de enerjetik bileşen taşır.
1. Somatik Düzey: Kalp–Göğüs Alanı Regülasyonu
Amaç: ACC’nin vagal tonusla olan bağlantısını güçlendirmek.Nörofizyolojik temel: ACC, kalp ritmiyle senkronize çalışan “baroreseptif” afferent sinyalleri işler.
Protokol:
Beden dik ama yumuşak oturuşta.
Nefes 6 saniye al – 6 saniye ver (kalp-koherens temposu).
Dikkati göğüs ortasına (sternum) getir.
Her nefesle birlikte “kalbim yumuşuyor / genişliyor” imajını getir.
3 dakika boyunca kalp alanını sıcak, geniş ve açık hisset.
Gözlenebilir etki:
HRV artışı
Parasempatik geçiş (gevşeme, nefes derinleşmesi)
Hafif karın sıcaklığı, kalp bölgesinde titreşim hissi
2. Kognitif Düzey: Nazik İç Sesle Yeniden Çerçeveleme
Amaç: ACC’nin öz-şefkat ve bilişsel yeniden değerlendirme ağını aktive etmek.Nörobilimsel temel: ACC, medial PFC ve insula ile birlikte “self-related processing” ağını yönetir.
Protokol:
Kişi bir stres / hata / pişmanlık anını hatırlasın.
İçeriden şu üç cümleyi tekrarlasın (yüksek benlik tonuyla):
“Bunu fark ediyorum.”
“Kendime anlayışla yaklaşıyorum.”
“Şu anda elimden gelenin en iyisini yapıyorum.”
Dikkatini bu cümleleri söylerken göğüs ve boğaz arasındaki enerji akışına getir.
Gözlenebilir etki:
ACC–insula eşaktivasyonu (empati devresi)
Duygusal reaktivitede düşüş
“kendime karşı yumuşama” hissi
Destek literatürü: Lutz et al. (2008); Neff & Germer (2013).
3. Duygusal Düzey: Sosyal Ağrı – Empati Transmutasyonu
Amaç: ACC’nin “sosyal ağrı” işlevini empatiye dönüştürmek.Nörofizyolojik temel: Aynı ACC altbölgesi (rostral ACC), hem reddedilme hem empatik rezonans esnasında aktive olur.
Protokol:
Sosyal reddedilme veya kırılma yaşadığın bir anı getir.
O anda bedeninde hissedilen duygusal ağrıyı fark et (boğaz, göğüs, mide vb.)
Bu hissi bastırmadan, “bu acı bana insan olduğumu hatırlatıyor” cümlesiyle kal.
Nefes verirken “benim gibi acı çeken herkes” imgesini getir (evrensel empati).
Gözlenebilir etki:
ACC aktivasyonunda kalıcı artış
Amigdala hiperaktivitesinde azalma
Duygusal dayanıklılıkta (resilience) artış
Destek literatürü: Eisenberger & Lieberman (2004), Klimecki et al. (2013).
4. Meditatif Düzey: ACC–İnsula–Vagus Entegrasyonu
Amaç: ACC’nin ön insula ile ortak çalışmasını güçlendirerek “interoseptif farkındalığı” derinleştirmek.Nörofizyolojik temel: ACC–insula sinyalleşmesi, bedensel duyumlar yoluyla duygusal regülasyon sağlar.
Protokol:
Dikkatini kalp, mide, boğaz üçgenine getir.
Her bölgede 1–2 dakika kal, yalnızca hissediş.
Bu farkındalık sırasında yavaş, nazik, kesintisiz nefes.
Her nefeste “buradayım” cümlesini içten söyle.
10 dakika boyunca yalnızca bedensel farkındalıkta kal.
Gözlenebilir etki:
Alfa ve teta ritimlerinde artış
ACC’de BOLD sinyal artışı (fMRI çalışmalarıyla gösterilmiş)
Subjektif olarak “bedenimle birim” hissi
Destek literatürü: Tang et al. (2009), Brewer et al. (2011).
7.3 ACC Aktivasyonunun Dolaylı Ölçüm Göstergeleri
ACC aktivasyonunu klinikte doğrudan ölçmek zordur ama şu biyolojik göstergeler dolaylı izleme aracı olarak kullanılabilir:
Göstergeler | İzleme Aracı | Nörobiyolojik karşılık |
Kalp Atım Hızı Varyabilitesi (HRV) | Biofeedback veya Apple Watch/Polar H10 gibi cihazlar | Artan ACC–vagus aktivasyonu |
Nefes hızı ve ritmi | Nefes sayacı uygulamaları | Düşük nefes hızı = artan parasempatik tonus |
Cilt sıcaklığı (parmak ucu/göğüs) | Termal sensör | Sempatik-ACC dengesinin göstergesi |
Subjektif ölçek (Likert, 1–5) | “Göğüs alanım açık / kapalı hissediyorum” değerlendirmesi | ACC’nin öz-farkındalıkla eşgüdümü |
*Reklam amacı taşımamaktadır. Yalnızca örnek izleme aracı tarifi içindir.
7.4 Psikodinamik ve Klinik Etkiler
Duygusal entegrasyon artışı:
Duyguların “taşmadan hissedilebilmesi” → Window of Tolerance genişler.
Empati ve öz-şefkat yükselmesi:
ACC–insula hattı aktive oldukça “kendini suçlama” yerini “kendini anlama”ya bırakır.
Bilinçli tepki kapasitesi:
ACC’nin prefrontal bağlantıları güçlendikçe kişi dürtüyle değil farkındalıkla tepki verir.
Vücut-bilinç eşzamanı:
ACC–insula–vagus hattı, bedensel duyumları bilinçle senkronize ederek regülasyonu kalıcılaştırır.
Akademik Referanslar
Bush, G., Luu, P., & Posner, M. I. (2000). Cognitive and emotional influences in anterior cingulate cortex. Trends in Cognitive Sciences.
Eisenberger, N. I., & Lieberman, M. D. (2004). Why it hurts to be left out. Nature Neuroscience.
Lutz, A., Brefczynski-Lewis, J., Johnstone, T., & Davidson, R. J. (2008). Regulation of the neural circuitry of emotion by compassion meditation. PLoS ONE.
Tang, Y. Y., et al. (2009). Central and autonomic nervous system interaction is altered by short-term meditation. PNAS.
Brewer, J. A., et al. (2011). Meditation experience is associated with differences in default mode network activity and connectivity. Frontiers in Human Neuroscience.
Klimecki, O. M., et al. (2013). Functional neural plasticity and associated changes in positive affect after compassion training. Cerebral Cortex.
Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological foundations of emotions, attachment, communication, and self-regulation.
Eisenberger, N. I., & Lieberman, M. D. (2004). Why it hurts to be left out: The neurocognitive overlap between physical and social pain.
Lutz, A., Brefczynski-Lewis, J., Johnstone, T., & Davidson, R. J. (2008). Regulation of the neural circuitry of emotion by compassion meditation: effects of meditative expertise. PLoS ONE.
Tang, Y. Y., et al. (2009). Central and autonomic nervous system interaction is altered by short-term meditation. PNAS.
Örnek makaleler ve bulgular
“Anterior cingulate cortex and cognitive control” (Løvstad et al., 2012) — ACC’nin bilişsel kontrol ağlarındaki rolünü inceleyen bir derleme. (PMC)
“The role of the anterior cingulate cortex in the affective dimension of pain” (Braem, 2016) — ACC’nin ağrı-duygu entegrasyonundaki işlevlerini inceler. (PMC)
“The Tenacious Brain: How the Anterior Mid-Cingulate …” (Touroutoglou et al., 2019) — ACC’nin (özellikle orta/ön kısmı) “sebat / dayanma” özellikleriyle olan ilişkisini ve beynin hub rolünü tartışıyor. (PMC)
“Anterior cingulate cortex activation during attentional control may be a transdiagnostic neural predictor of general psychotherapy outcome” — Başlangıçtaki ACC tepkisinin terapötik yanıtı öngördüğü bir çalışma. (Nature)
“Activation of anterior cingulate cortex produces inhibitory..." (Ma et al., 2011) — ACC’nin ağrı ile ilgili uyarıları inhibe edebileceğini gösteren bir hayvan çalışması. (ScienceDirect)
“Activation of the glutamatergic cingulate cortical …” (Li et al., 2023) — ACC sinirsel bağlantı mekanizmaları ve ağrı/empathy ile ilişkisi üzerine bir çalışmadır. (Nature)
Yorumlar